Frekari umfjöllun um fyrirkomulag kosninga í erlendis ráðgerð

Frekari umfjöllun um fyrirkomulag kosninga í erlendis ráðgerð
Ætlunin er að því að fara yfir þingkosningakerfi í fleiri grannríkjum okkar en þeim sem þegar hefur verið fjallað um; sjá annars staðar á undirsíðu. Stefnt er að því að taka eftirfarandi lönd fyrir og eru þeim raðað eftir því hve langt er í að skrifin birtist:

• Stórþingið í Noregi. Margt er líkt með kosningakerfinu í Noregi og hér. Fylkin 19 eru eitt kjördæmi hvert, en að meðaltali er norskt fylki álíka fjölmennt og allt Ísland. Sætum er skipt á milli fylkjanna jöfnum höndum eftir íbúatölu og flatarmáli. Kjördæmissæti eru alls 150. Að auki er eitt sæti í hverju fylki til jöfnunar. Þingsætin eru því alls 169. Jöfnunarsætum er útdeilt með mjög svipaðri aðferð og hér var lögfest árið 2000, en í Noregi tveim árum síðar. Öll úthlutun þar í landi byggir á reglu Sainte-Laguës en hérlendis á reglu d‘Hondts. Við Stórþingskosningarnar mega kjósendur umraða og strika út á þeim lista sem þeir kjósa, en áhrifin er næsta lítil.
• Þýska Sambandsþingið. Þýska kosningakerfið er að mörgu sérstætt en hefur orðið ýmsum nýjum lýðræðisríkjum að fyrirmynd. Kjósendur hafa tvíþætt atkvæði annars vegar til að velja frambjóðendur í einmenningskjördæmum en hins vegar til að kjósa landslista, eða réttara sagt fylkislista. Í heild skiptast þingsætin nokkuð jafnt í báða þessa hópa. Landslistaatkvæðin ein ráða þó (nær alfarið) þingstyrk flokkanna. Kosningarnar í einmenningskjördæmunum snúast því einungis um það að velja helming frambjóðenda af landslistunum.
• Nýja Sjáland. Kosið er til þjóðþingsins þar í landi nánast með þýska kerfinu. Saga þess máls er athyglisverð en kjósendur hafa tvívegis samþykkt það í þjóðaratkvæðagreiðslu að hafa þennan háttinn á.
• Holland. Við kosningar til þjóðþings er Holland eitt kjördæmi með 150 þingmönnum. Engu að síður má stilla upp listum eftir svæðum. Kjósendur merkja ekki við lista heldur aðeins við einn af frambjóðendum. Samlögð atkvæði greidd frambjóðendum hvers lista ráða þingsætatölu hans en sætin hljóta þeir sem flesta fá krossana. Þetta er sama fyrirkomulag og í Finnlandi en þar er munurinn þó sá að Finnlandi er skipt upp í kjördæmi.
• Ísrael. Hér háttar eins til og í Hollandi að Ísrael er ekki skipt upp kjördæmi. Þröskuldur er lágur, 2%. Sætunum, sem eru 120 að tölu, er skipt með reglu d‘Hondts.
• Ríkisþingið í Svíþjóð. Kosningakerfið er ámóta og á Íslandi og í Noregi. Helsti munurinn er sá að kjósendur mega merkja við einhvern frambjóðenda sinna lista og getur það haft talsverð áhrif á val í sæti listanna. Byggt er á reglu Sainte-Laguë eins og í Noregi.
• Bretland. Kosningakerfið er einfalt, allt einmenningskjördæmi, 650 að tölu. Atkvæðavægi er næsta jafnt. En vitanlega er útkoman langt frá því að vera hlutfallsleg. Athyglisvert er að fylgjast með umræðu um hugsanlega endurskoðun kosningakerfisins í þessu stóra ríki.