Hlutverk landskjörstjórnar

Mörk kjördæma í Reykjavík

Kjördæmi eru samkvæmt kosningalögum sex talsins og ræðst afmörkun þeirra af mörkum einstakra sveitarfélaga, sbr. 6. gr. laganna. Reykjavík er þó skipt í tvö kjördæmi en ekki er lögfest hvar mörkin milli þeirra liggja. Þess í stað er landskjörstjórn falið að ákveða þessi mörk miðað við íbúaskrá Þjóðskrár Íslands fimm vikum fyrir kjördag. Landskjörstjórn ber þá að miða við að kjósendur að baki hverju þingsæti í hvoru kjördæmi séu nokkurn veginn jafnmargir auk þess sem gæta skal þess, eftir því sem kostur er, að kjördæmin séu hvort um sig sem samfelldust heild. Landskjörstjórn auglýsir síðan mörk kjördæmanna í Stjórnartíðindum jafnskjótt og þau liggja fyrir og ekki síðar en fjórum vikum fyrir kjördag.

Fjöldi kjördæmasæta

Í 8. gr. kosningalaga er þingsætum skipt milli einstakra kjördæma þannig að 8 þingsæti skulu vera í Norðvestur-, 10 þingsæti í Norðaustur- og Suðurkjördæmi en 13 þingsæti í Suðvesturkjördæmi og báðum Reykjavíkurkjördæmum. Þessi þingsæti skiptast í kjördæmasæti og jöfnunarsæti. Landskjörstjórn skal þó breyta fjölda kjördæmasæta samkvæmt 5. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar ef í ljós kemur eftir alþingiskosningar að kjósendur á kjörskrá að baki hverju þingsæti eru helmingi færri í einu kjördæmi en í einhverju öðru kjördæmi. Sú breyting má þó aldrei vera meiri en þörf krefur hverju sinni til að fullnægja fyrirmælum stjórnarskrárákvæðisins og má ekki leiða til fækkunar kjördæmissæta umfram það lágmark, sem fram kemur í 3. mgr. 31. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir að í hverju kjördæmi skuli vera minnst sex kjördæmissæti. Landskjörstjórn auglýsir breytingar á fjölda kjördæmissæta í Stjórnartíðindum jafnskjótt og hún hefur verið gerð.

Undirbúningur að gerð kjörskrár

Sveitarstjórnir annast gerð kjörskráa á grundvelli kjörskrárstofna sem Þjóðskrá Íslands lætur þeim í té. Íslenskir ríkisborgarar, sem eiga ekki lögheimili hér á landi en áttu áður lögheimili í Reykjavík og eiga kosningarrétt til Alþingis samkvæmt 2. mgr. 1. gr. kosningalaga, þarf að skrá á kjörskrá í öðru hvoru Reykjavíkurkjördæmanna. Sama á við um þá sem skráðir eru óstaðsettir í hús í Reykjavík. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. kosningalaga skulu þeir sem fæddir eru fyrri hluta hvers mánaðar taka á kjörskrá í suðurkjördæmi en aðrir í norðurkjördæmi. Landskjörstjórn er falið að ákveða hvar mörkin skuli vera í hverjum mánuði.

Framboð

Framboðslista ber að afhenda yfirkjörstjórn í hverju kjördæmi sem metur hvort gallar séu á honum og eftir atvikum hvort ógilda beri listann. Ákvörðun yfirkjörstjórnar má umboðsmaður framboðslista skjóta til landskjörstjórnar sem fer með endanlegt úrskurðarvald um gildi framboðslista áður en kosning fer fram.

Yfirkjörstjórnir merkja framboðslista með listabókstöfum sem dómsmálaráuneytið hefur auglýst. Þegar því er lokið sendir hún listana til landskjörstjórnar ásamt öllum gögnum sem þeim fylgdu. Landskjörstjórn tekur listana til meðferðar og ef þörf krefur úrskurðar hún hverjum stjórnmálasamtökum skuli telja þá framboðslista sem í kjöri verða. Þá skal landskjörstjórn gæta þess að allir listar sem eiga saman séu merktir sama bókstaf í öllum kjördæmum. Að þessari athugun lokinni kunngerir landskjörstjórn framboðslistana með auglýsingu í Lögbirtingablaði, blöðum og Ríkisútvarpi 10 dögum fyrir kjördag. Landskjörstjórn endursendir síðan yfirkjörstjórnum listana ásamt greinargerð um afgreiðslu sína auk þess sem hún sendir dómsmálaráðuneytinu listana eins og þeir eru birtir.

Kosningaúrslit - úthlutun þingsæta

Yfirkjörstjórnir hafa almennt umsjón með talningu atkvæða, bæði kjörfundar- og utankjörfundaratkvæða. Að talningu lokinni senda þær landskjörstjórn skýrslu um atkvæðatölur á eyðublöð sem landskjörstjórn hefur látið þeim í té. Þegar skýrslurnar hafa borist kemur landskjörstjórn saman til að úthluta þingsætum. Auglýsir hún með hæfilegum fyrirvara hvar og hvenær hún kemur saman í þessu skyni þannig að umboðsmönnum stjórnmálasamtaka, sem boðið hafa fram, gefist kostur á að vera þar viðstaddir. Úthlutun kjördæmissæta á framboðslista fer fram samkvæmt reikniaðferð sem lýst er í 107. gr. kosningalaga. Þá fer úthlutun jöfnunarsæta á stjórnmálasamtök og framboðslista eftir reikniaðferð samkvæmt 108. gr. laganna. Því næst er fundin út atkvæðatala frambjóðenda á framboðslistunum í samræmi við 110. gr. laganna og á grundvelli hennar er skorið úr um sætaskipan frambjóðanda á hverjum lista. Landkjörstjórn lætur hinum kjörnu þingmönnum og jafnmörgum varaþingmönnum kjörbréf í té í samræmi við niðurstöðu sína um úthlutun þingsæta og tilkynnir dómsmálaráðuneytinu um úrslit kosninganna ásamt því sem hún sendir nöfn hinna kjörnu þingmanna til birtingar í Stjórnartíðindum.

Komi upp ágreiningur milli landskjörstjórnar og umboðsmanna stjórnmálasamtaka um felldan úrskurð eiga umboðsmenn rétt á að fá bókaðan ágreining sinn í gerðabók landskjörstjórnar. Hún sendir dómsmálaráðuneytinu eftirrit af gerðabók sinni um úthlutun þingsæta, svo og skýrslur þær og skilríki frá yfirkjörstjórnum sem ágreiningur kann að vera um. Alþingi á síðan endanlegt úrskurðarvald um gildi kosninganna.